Στο δόγμα Μονρόε επιστρέφουν οι ΗΠΑ – Ο νέος απομονωτισμός και οι αιχμές προς την Ευρώπη

Η νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ συγκροτείται γύρω από το δόγμα «America First» με σκληρή γραμμή στην Ευρώπη και στοχευμένη αντιμετώπιση της Κίνας. Αυτό είναι το συμπέρασμα που βγαίνει από τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας (NSS) του 2025 που δημοσίευσε τα ξημερώματα της Παρασκευής (5/12) ο Λευκός Οίκος.

Το κείμενο των 33 σελίδων που περιλαμβάνει την οπτική των ΗΠΑ για τον κόσμο και το πώς η αμερικανική ηγεσία οραματίζεται την θέση και την δράση της χώρας τους στο παγκόσμιο γίγνεσθαι σηματοδοτεί μια οξεία στροφή στην εξωτερική πολιτική, εστιάζοντας εκ νέου στην αρχή του «America First», στην οικονομική κυριαρχία και στον ρεαλισμό της ισχύος. Η Στρατηγική διακηρύσσει μια πιο στενή, πιο συγκεκριμένη εστίαση στην προστασία της αμερικανικής κυριαρχίας, των συνόρων και της οικονομικής ισχύος, απορρίπτοντας την μεταψυχροπολεμική παγκοσμιοποιητική προσέγγιση.

Η Επιστροφή του Δόγματος Μονρόε

Στον πυρήνα της νέας Στρατηγικής βρίσκεται ο απόλυτος έλεγχος των συνόρων, η αναβίωση της βιομηχανίας, η ενεργειακή κυριαρχία και η διατήρηση της τεχνολογικής υπεροχής (ιδίως σε AI, βιοτεχνολογία και κβαντικούς υπολογιστές).

Ως προς τη σφαίρα επιρροής, το έγγραφο επαναφέρει και ενισχύει το «Δόγμα Μονρόε» μέσω του λεγόμενου «Παραρτήματος Τραμπ» (Trump Corollary). Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι θα ενισχύσουν την πρωτοκαθεδρία τους στο Δυτικό Ημισφαίριο (Λατινική Αμερική) με στόχο τον έλεγχο της μετανάστευσης.

Η Κίνα, έστω και χωρίς ονομαστική αναφορά παραμένει ο βασικός αντίζηλος των ΗΠΑ. Η χώρα του κόκκινου δράκου έχει κεντρικό ρόλο στο δόγμα αποτροπής των ΗΠΑ, καθώς στο κείμενο της στρατηγικής εθνικής ασφάλειας αναφέρεται ότι οι ΗΠΑ θα προωθήσουν τακτική άρνησης περιοχής σε «μη-ημισφαιρικούς ανταγωνιστές» (υπονοώντας την Κίνα) να αποκτήσουν στρατηγικά ζωτικά περιουσιακά στοιχεία ή να αναπτύξουν απειλητικές δυνάμεις στην περιοχή.

Σκληρή κριτική στην Ευρώπη και προσανατολισμός στο ΝΑΤΟ

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν όσα αναφέρονται στο έγγραφο για την Ευρώπη, τον παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ, μετά το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο τόνος των όσων αναφέρονται στην Ευρώπη είναι παραινετικός και προειδοποιητικός για την γηραιά ήπειρο. Οι συντάκτες της στρατηγικής εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ επιφυλάσσουν ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα για την Ευρώπη, ασκώντας κριτική τόσο για οικονομική στασιμότητα όσο και για κοινωνικο-δημογραφικές προκλήσεις.

Η Στρατηγική υιοθετεί τη φρασεολογία της ακροδεξιάς, αναφέροντας ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει την «εξάλειψη του πολιτισμού» («civilizational erasure») λόγω της μαζικής μετανάστευσης. Τονίζεται, μάλιστα, ότι «είναι παραπάνω από εύλογο ότι μέσα σε λίγες δεκαετίες, το αργότερο, ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ θα γίνουν πλειοψηφικά μη ευρωπαϊκά».

Η Στρατηγική καλεί την Ευρώπη να «σταθεί στα πόδια της» και να αναλάβει την ευθύνη για την άμυνά της.

Το ΝΑΤΟ και οι αμυντικές δαπάνες

Το έγγραφο θέτει ως απαίτηση οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ να δαπανούν 5% του ΑΕΠ για την άμυνα, διαφορετικά η αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη μπορεί να μειωθεί. Πιο σημαντικό, οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι «θα αποτρέψουν την πραγματικότητα του ΝΑΤΟ ως μιας διαρκώς επεκτεινόμενης συμμαχίας», σηματοδοτώντας μια σαφή αλλαγή από την πολιτική της ανοιχτής πόρτας.

Κίνα: Ανταγωνιστής με οικονομική προτεραιότητα

Ενώ η Κίνα περιγράφεται ως ανταγωνιστής, η Στρατηγική επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική πτυχή της σχέσης. Στην Ουάσιγκτον προσανατολίζονται προς την οικονομική επανισορρόπηση με την Κίνα. «Θα εξισορροπήσουμε εκ νέου την οικονομική σχέση της Αμερικής με την Κίνα, δίνοντας προτεραιότητα στην αμοιβαιότητα και τη δικαιοσύνη για να αποκαταστήσουμε την αμερικανική οικονομική ανεξαρτησία» αναφέρεται χαρακτηριστικά στο έγγραφο για την στρατηγική ασφάλεια.

Το έγγραφο τηρεί τη γραμμή διατήρησης του status quo και τονίζει την ανάγκη αποτροπής στρατιωτικής σύγκρουσης, δεδομένης της σημασίας της Ταϊβάν στην παραγωγή ημιαγωγών.

Η περιοχή της Ασίας του Ινδικού και Ειρηνικού ωκεανών χαρακτηρίζεται ως κεντρική οικονομική και στρατηγική αρένα. Οι ΗΠΑ θα ενθαρρύνουν την Ινδία να συμβάλει στην ασφάλεια του Ινδο-Ειρηνικού.

Μέση Ανατολή και Αφρική

Η νέα Στρατηγική δίνει μικρότερη έμφαση στη Μέση Ανατολή σε σχέση με προηγούμενες διοικήσεις, επικαλούμενη την αυξανόμενη ενεργειακή ανεξαρτησία των ΗΠΑ. Αναφέρει τη δέσμευση για σταθερότητα στον Κόλπο και την ασφάλεια του Ισραήλ.

Για την Αφρική, η Στρατηγική καλεί για στροφή από την πολιτική βοήθειας σε εμπορικές και επενδυτικές εταιρικές σχέσεις, με έμφαση στην εξασφάλιση κρίσιμων ορυκτών πόρων και στην ενεργειακή συνεργασία.